Pestycydy w wodzie pitnej – niewidzialne zagrożenie z pól

To, co chroni plony na polu, wcale nie chroni Twojego organizmu w kuchni. Pestycydy mają swój własny, cichy sposób, by z pola trafić prosto do Twojej szklanki.

W Polsce zużywa się rocznie ponad 22 000 ton pestycydów, co plasuje nas wśród największych użytkowników środków ochrony roślin w Europie. Choć ich zadaniem jest ochrona upraw, coraz więcej badań wskazuje, że resztki tych substancji trafiają do środowiska, a następnie do wód gruntowych i wody pitnej.

Pestycydy to tzw. zanieczyszczenia rozproszone — niewidoczne, trudne do monitorowania i obecne w bardzo niskich stężeniach. To właśnie sprawia, że ich obecność przez długi czas pozostaje niezauważona, a w przeciwieństwie do skażeń bakteryjnych nie wywołuje natychmiastowych objawów.

Jak pestycydy trafiają do wody?

Podczas opadów i nawadniania pól substancje chemiczne są wypłukiwane z gleby, po czym przenikają do wód gruntowych, cieków i ujęć wody pitnej. Niektóre pestycydy — jak glifosat, atrazyna czy chlorpyrifos — są bardzo trwałe i mogą utrzymywać się w glebie i wodzie przez wiele miesięcy, a nawet lat. Glifosat, najpopularniejszy herbicyd na świecie, został przez Międzynarodową Agencję Badań nad Rakiem (IARC) sklasyfikowany jako substancja „prawdopodobnie rakotwórcza dla ludzi”, co podtrzymuje dyskusję o jego obecności w środowisku.

Badania państwowych instytutów potwierdzają obecność pestycydów w wodach gruntowych w centralnej Polsce, miejscami powyżej dopuszczalnych norm. Problem nakłada się na inne zanieczyszczenia rolnicze, takie jak azotany.

Jakie mogą być skutki dla zdrowia?

Długotrwała ekspozycja na pestycydy, nawet w niskich stężeniach, wiązana jest z:

• zaburzeniami hormonalnymi;
• problemami z płodnością;
• chorobami wątroby i układu nerwowego;
• zwiększonym ryzykiem nowotworów.

Szczególnie narażone są dzieci i kobiety w ciąży, ponieważ substancje te mogą wpływać na rozwój płodu i funkcjonowanie układu hormonalnego.

Czy woda z kranu jest bezpieczna?

Na papierze woda z wodociągów spełnia normy sanitarne. Problem w tym, że monitoring pestycydów w Polsce jest niepełny — w wielu regionach nie bada się regularnie wszystkich stosowanych substancji, a lista dopuszczonych środków stale się zmienia. Rzeczywista skala zanieczyszczeń może więc być większa, niż pokazują dane. Dodatkowo działa „efekt koktajlu chemicznego” — jednoczesne oddziaływanie wielu pestycydów, łącznie bardziej szkodliwe niż pojedyncze związki. Najbardziej narażone są domy korzystające z własnych studni na terenach intensywnego rolnictwa.

Warto też pamiętać o sezonowości problemu. Stężenia pestycydów w wodach gruntowych zwykle rosną w okresach intensywnych oprysków — wiosną i jesienią — a także po obfitych opadach, które wypłukują substancje chemiczne z pól. W przypadku własnej studni woda nie jest objęta monitoringiem wodociągów, dlatego to na właścicielu spoczywa odpowiedzialność za jej regularne badanie i uzdatnianie.

Najczęstsze pytania

Czy gotowanie usuwa pestycydy z wody?

Nie. Gotowanie niszczy bakterie, ale nie eliminuje pestycydów ani innych mikrozanieczyszczeń chemicznych.

Mieszkam na wsi — czy jestem bardziej narażony?

Tereny rolnicze i woda ze studni są szczególnie narażone na pestycydy i azotany. Warto wykonać badanie wody i rozważyć filtrację. Zobacz też: azotany w wodzie.

Co usuwa pestycydy najskuteczniej?

Odwrócona osmoza, zwłaszcza w połączeniu z filtracją na węglu aktywnym, usuwa zdecydowaną większość pestycydów i ich pozostałości.

Źródła

• IARC — Monografia vol. 112: glifosat (grupa 2A)
• EFSA — Pesticide residues in food and water
• PAN Europe — Pesticide Pollution of Groundwater in the EU (2023)

Przeczytaj również: leki i hormony w wodzie · azotany w wodzie